menu
header image

Ziekenhuis Geel

Gestabiliseerde verslaafden helpen verslaafden aan bed in een algemeen ziekenhuis

Spoedgevallenopnames omwille van middelenmisbruik zijn dagelijkse kost. Er werd een kwaliteitsvol zorgpad ontwikkeld zonder wachtlijsten.

Focus

Verslavingszorg is geen kerntaak voor een algemeen ziekenhuis. Nochtans zijn spoedgevallenopnames omwille van middelenmisbruik dagelijkse kost. De zorg voor deze patiënten kwam niet tegemoet aan hun noden. Mede door de lange wachtlijsten in de verslavingshulpverlening werden patiënten ontslagen zonder aansluitende opvolging.

Aanpak

Wij stellen een multidisciplinair, transmuraal verslavingszorgpad voor dat als pilootproject op 1 mei 2018 werd opgestart in het Ziekenhuis Geel. Het Ziekenhuis Geel is een algemeen ziekenhuis (AZ) zonder A-bedden (psychiatrische opnamebedden in een algemeen ziekenhuis).

In een eerste stap richtten zelfhulporganisaties samen met het Centrum Algemeen Welzijn, het Ziekenhuis Geel en andere partners, de Verslavingskoepel Kempen VZW op (januari 2018) om op termijn de coördinatie van ervaringsdragers in de regio mogelijk te maken.

In een tweede stap werden de ervaringsdragers in de zorgverlening van het Ziekenhuis Geel geïntegreerd (1 mei 2018). Er wordt met een informed consent formulier gewerkt. Ze helpen bij de motivationele gesprekken tijdens de opname en de detoxificatie fase. Ze werken nauw samen met de sociale dienst, psychologen en verpleegkundigen. 

Als buddy’s vereenvoudigen ze het transmurale traject. Ze begeleiden de overgang naar de eigen contactgroepen, naar de huisarts, naar de verslavingsartsen en/of naar de welzijnsvoorzieningen. Na de detoxificatiefaze in het AZ ondersteunen ze ook het therapeutisch traject. De eigen huisarts of de gespecialiseerde verslavingsartsen staan in voor de coördinatie van de verdere begeleiding (het extramuraal deel van het zorgpad). Twee huisartsen ondersteunen dit zorgpad extramuraal als verslavingsarts. Zij nemen de zorg tijdelijk over in geval de eigen huisarts de verdere begeleiding niet wenst op te nemen. Dit gebeurt steeds in nauwe samenwerking met de eigen huisarts. 

Het Sociaal Huis (OCMW) zorgt, samen met de psychologen en sociale dienst van het AZ, voor regelmatige intervisie voor de ervaringsdragers.

Deze ontschotting tussen gezondheidszorg en welzijn kan ook een intermediair zorgpad zijn tot een gespecialiseerde residentiële opname kan worden gerealiseerd. Na één jaar zorgpad alcoholverslaving werd ook het Medisch Sociaal Opvangcentrum (MSOC, laagdrempelige drughulpverlening) actief binnen het ziekenhuis.

Op deze manier werd er in een AZ zonder A-bedden voor personen met middelenmisbruik of -verslaving een specifiek, goed aanvaard en kwaliteitsvol zorgpad zonder wachtlijsten gerealiseerd. Deze dienstverlening wordt in 2020 uitgebreid naar het Ziekenhuisnetwerk Kempen.

Resultaat

We gingen er van uit dat welke zorg de patiënt ook bereid is aan te nemen, dat dit een stap in de goede richting is, hoe klein ook. Shared decision making is hierbij het uitgangspunt. De vraag was of deze houding ook een reële winst is voor de patiënt. Er werd na 4 maanden werking bij 25 intramuraal betrokken zorgverstrekkers door middel van een gestandaardiseerde vragenlijst gepeild naar hun ervaring met het verslavingszorgpad. Er werden 14 antwoorden ontvangen (56%). 12 (85,7%) van hen hadden persoonlijk ervaring met het zorgpad en 11 (91,7%) vonden het een verbetering in de zorg voor deze patiënten. De snelle groei van de contactgroepen in het eerste jaar van de werking lijkt ook in deze richting te wijzen. Er werden op één jaar tijd vijf contactgroepen opgestart, verspreid in de regio. Twee op drie van de leden kwamen via het zorgpad.

In de praktijken van de huisartsen gespecialiseerd in verslaving werden in de periode van 01-01 tot en met 31-05-2019 31 patiënten begeleid met de mogelijkheid tot ondersteuning door een ervaringsdrager (53% mannen, 47% vrouwen). De genderverdeling lijkt wat verschillend van gerapporteerde data waar mannen meer oververtegenwoordigd zijn. De gemiddelde leeftijd was 40 jaar en de opvolging was 2,5 tot 5 maanden. 67,7% (n=21) had een goede uitkomst (abstinentie bereikt), 22,6% (n= 7) had een wisselend parcours (periodes van abstinentie en periodes van herval) en 9,7% (n=3) stopte met de begeleiding. Er zijn onvoldoende cijfergegevens om een verschil voor en na het opstarten van dit zorgpad te kunnen beoordelen. De verslavingsartsen geven aan dat er sinds het zorgpad bijna dubbel zoveel verwijzingen zijn, dat de verwezen patiënten vaker eerder een andere vorm van begeleiding hebben gehad en dat de begeleiding minder uitval en mogelijk ook minder suïcides kent.

Op 01-05-2019 werd een bijkomende intramurale MSOC-werking opgestart (laagdrempelige drughulpverlening), wat ook voor de gemeentelijke drughulpverlening een win-win situatie was.

De transmurale samenwerking nuldelijn, eerstelijn en tweedelijn rond verslavingszorg lijkt dus een win-win voor alle hulpverleningspartners en voor de patiënt.

 

Succesfactoren

Er werden geen vergelijkbare literatuurgegevens gevonden. Het beschreven model heeft kenmerken van case-management en van motivationele versterking. Het combineert een kort residentieel detoxificatie-programma met een specifieke begeleiding in primary care. De zorg wordt met medicatie ondersteund maar gebruikt ook peer support. Van al deze interventies/methodes werden positieve effecten bij de begeleiding van middelenmisbruik beschreven in zeer diverse situaties.

Er waren echter ook twijfels vooral vanuit de tweedelijn, twijfels of de uitbouw van dit zorgpad het aantal opgenomen patiënten met middelenmisbruik in een AZ zonder A-bedden significant zou doen toenemen.

3M Benchmarkgegevens toonden inderdaad aan dat er een toename mag verwacht worden met gemiddeld 1 tot 1.2 patiënt per maand [verwacht 12 tot 14 patiënten (20-23%) meer op jaarbasis]. Dit zou kunnen verklaard worden doordat er nu ook rechtstreeks detoxificaties aangeboden worden op vraag van de huisarts, een dienstverlening die wordt geapprecieerd en voordien maar schoorvoetend werd gedaan. Belangrijk is dat het geen tsunami lijkt te worden, mogelijk ook wel omdat er voor deze dienstverlening alleen patiënten uit de primaire zorgregio in aanmerking kwamen. Belangrijk is ook dat er geen zwaarte-stijging van de ernst van de pathologie lijkt te zijn (3M Benchmarking-gegevens, <1% erge tot zeer erge ernst 2015-2017, 2018 en eerste trimester 2019). De gemiddelde opnametijd stijgt wel maar bleef zo goed als stabiel onder de 3M benchmarkgegevens (1,46 dagen onder de benchmark in 2016; 2,88 dagen in 2017; 2,36 dagen in 2018 en 2,66 dagen in het eerste trimester van 2019). De stijging van de gemiddelde opnametijd lijkt dus een algemeen gegeven. Een stijging van de gemiddelde opnametijd kan ook betekenen dat meer patiënten met een middelenmisbruik hun detoxificatie-opname afmaken. Dit laatste is ook de indruk van de behandelende geneesheren.

Er was wel erg veel wantrouwen weg te werken in het algemeen ziekenhuis naar het MSOC. Nu 6 maand later is er geen enkel incident geweest. De verpleging van de afdeling waar het MSOC lokalen heeft, vroegen zich op de laatste overlegvergadering (25-11-2019) af of er wel patiënten op die raadplegingen kwamen. Hun consultaties zijn volgeboekt. Een intramurale laagdrempelige drughulp garandeert dus blijkbaar ook een bijzondere anonimiteit.

Belang voor de zorg in het algemeen

Er wordt een innovatief transmuraal zorgpad verslaving beschreven dat gebaseerd is op een verregaande ontschotting nuldelijn, eerstelijn, welzijn en tweedelijn en waarbij de patiënt al intramuraal een beginnende ambulante begeleiding aangeboden krijgt. Het transmuraal zorgpad ontwikkelde zich als antwoord op de schaarste aan gespecialiseerde verslavingshulpverlening. Daarbij is afhankelijkheidsproblematiek geen corebusiness van een algemeen ziekenhuis en kwam de zorgorganisatie (opnemen en doorverwijzen) niet tegemoet aan de noden van de complexe pathologie die verslaving is. De modelontwikkeling en de implementatie was een proces dat creativiteit vergde, maar het bleek gemakkelijk over te zetten naar andere ziekenhuizen. De spilfiguur in dit zorgpad is de gestabiliseerde verslaafde als ervaringsdrager en als transmurale schakel. De ervaringsdragers en de professionele hulpverleners, zowel op eerste- als op de tweedelijn, helpen elkaar door kennisdeling, door de patiënt te motiveren en door drempelverlagend te zijn voor elkaars werking. Er zijn dus geen nieuwe structuren of  budgetten nodig. Leden van de individuele zelfhulpgroepen, zoals de AA, kunnen ook worden ingeschakeld als ervaringsdragers.

Alhoewel we dit niet volledig met cijfers kunnen staven, hebben we de indruk dat er minder ontslagen zijn tegen advies en lijken meer patiënten hun ambulant traject na de opname te vervolledigen.

Ook naar interne werking verminderden irritaties die ontstonden bij de opname van verslaafden of acute intoxicaties, omdat er nu steeds een perspectief kan worden geboden. 

De ervaring na één jaar ontschotte werking wijst op een win-win voor alle partners, ook al is het natuurlijk niet steeds een antwoord op de zorgnood. In tegenstelling tot vroeger, kunnen de meeste patiënten nu met een duidelijk en begeleid zorgpad ontslagen worden naar hun eigen omgeving.

Dit project werd geëvalueerd als een meerwaarde door het Ziekenhuisnetwerk Kempen en wordt vanaf 2020 uitgebreid naar de andere drie ziekenhuizen van het netwerk (zie ook bijgevoegde podcast over de uitbreiding naar het ZNK-project vanwege de Verslavingskoepel VZW dd 28-11-2019).

Document

Download hier ...

Details